مصاحبهمواد زیست پایه

استفاده از اسانس چتریان به عنوان لاروکش زیست‌محیطی پشه

با توجه به اینکه بیماری­‌های منتقل‌‌شونده از طریق حشرات ناقل از جمله پشه‌ها در جهان رو به افزایش است، لذا مدیریت مؤثر این‌گونه جشرات چالش جدی است. در همین راستا گفت‌وگویی با آقای دکتر محمدرضا مرشدلو ترتیب دادیم که در ادامه به آن می­‌پردازیم.


1- با عرض سلام و خسته نباشید خدمت شما استاد گرامی، لطفاً خودتان را معرفی کنید و شرح مختصری از زمینه کاری، مرتبه علمی و سایر مسئولیت‌های خود بفرمایید.

با سلام، اینجانب محمدرضا مرشدلو متخصص فیزیولوژی و بیوتکنولوژی گیاهان دارویی می‌­باشم و هم‌اکنون به عنوان استادیار در دانشکده کشاورزی دانشگاه مراغه مشغول به کار هستم. زمینه کاری اینجانب در رابطه با تنوع زیستی و فیتوشیمیایی گیاهان دارویی و هم‌چنین تأثیر تنش­‌های زیستی بر روند تولید متابولیت­‌های ثانویه در گیاهان دارویی می­‌باشد. البته در سال‌های اخیر تحقیقات مشترکی را در زمینه “استفاده از اسانس‌­ها به عنوان آفت‌کش‌های طبیعی”  با دانشکده داروسازی، دانشگاه کمرینو- ایتالیا شروع کرده‌­ایم که حاصل یکی از این فعالیت­‌ها پژوهش پیش‌رو می­‌باشد

2- اخیراً مقاله علمی در خصوص استفاده از اسانس­‌های چتریان به عنوان لاروکش زیست‌محیطی پشه توسط شما و همکارانتان منتشر گردیده است، ضمن معرفی سایر همکارانتان، لطفاً توضیحاتی در خصوص ضرورت و هدف از انجام این کار بیان کنید.   

این مقاله حاصل همکاری مشترک 12 محقق از چهار کشور ایتالیا، جمهوری چک، ایران و فرانسه می­‌باشد.

در رابطه با ضرورت و هدف از انجام این کار بایستی اشاره نمود که با توجه به این‌که بیماری­‌های منتقل‌شونده از طریق حشرات ناقل از جمله پشه‌ها در جهان رو به افزایش است (مانند مالاریا و بیماری­‌های ویروسی زیکا، دنگو و …)؛ لذا مدیریت مؤثر حشراتی که از خون تغذیه می‌کنند، از جمله پشه‌­ها و کنه‌ها، چالشی جدی و بحث‌ برانگیز است. با توجه به تأثیرات سوء زیست‌محیطی آفت‌کش‌های شیمیایی مرسوم، امروزه ترجیح بازار جهانی حشره­‌کش‌­ها به سمت تولید محصولات سالم‌تر و دوستدار محیط‌زیست پیش می­‌رود. در این رابطه استفاده از اسانس­‌های طبیعی گیاهی می‌تواند گامی مؤثر در جهت کنترل حشرات ناقل با رویکردی زیست‌محیطی باشد.

لینک مقاله

آقای دکتر محمدرضا مرشدلو

3- لطفاً در خصوص پیشینه فعالیت صورت گرفته در داخل و خارج از کشور توضیحاتی بفرمایید.

با توجه به امنیت و بی‌خطر بودن اسانس‌­ها برای انسان و محیط‌زیست و هم‌چنین اثرات آفت‌کشی بالای آن‌ها تحقیقات گسترده‌­ای در این زمینه در ایران و جهان در حال انجام است. جالب توجه این‌ که در اکثر موارد اسانس‌­ها برای حشرات و جانوران مفید از جمله زنبور عسل و کرم خاکی بی‌ضرر هستند.

4- فرایند مورد استفاده در این پژوهش میکروامولسیون است؛ ضمن تشریح فرایند، ضرورت استفاده از این روش جهت تحویل اسانس‌­ها را توضیح دهید. چه روش‌های دیگری می‌تواند جایگزین فرایند میکروامولسیون شود؟

اسانس­‌ها را می‌توان با روش‌­های مختلفی از جمله استفاده مستقیم یا به روش تدخینی در مورد آفات به‌ کار برد ولی در روش میکروامولیسیون با توجه به این‌که اسانس‌­ها به صورت میکرو تهیه شده و از طرفی قابل حل در آب می­‌گردند با میزان مصرفی کمتر، تأثیر بالاتری بر آفت مورد نظر خواهند داشت. هم‌چنین اسانس‌­ها در این حالت از پایداری بیشتری برخوردار هستند.

5- اسانس­‌های چتریان یا Apiaceae با چه مکانیزمی لارو مگس را از بین می‌برند؟

از آنجایی که اسانس‌­ها دارای اجزای زیاد و کمپلکسی هستند، تعیین مکانیسم اثر دقیق آن‌ها مشکل است ولی آنچه مسلم است این است که اسانس‌­ها با توجه به ترکیبات غالب خود مکان‌های هدف متفاوتی در سلول‌ها دارند. به عنوان مثال ای- آنتول سیستم سم‌زدایی حشرات را خنثی می‌­کند و تیمول قادر به مدوله کردن کانال­‌های کلرید GABA بوده و هم‌چنین گیرنده­‌های اکتوپامین را مهار می‌­کند.

6- مزایای این لاروکش‌ها نسبت به لاروکش‌های رایج مورد استفاده چیست؟

در کنار مؤثر و کارا بودن، کاملًا طبیعی بوده و دوستدار محیط زیست می‌­باشند؛ و برای انسان و حشرات مفید کاملاً بی‌­خطر هستند؛ به طوری که ما در سبدهای غذایی و ادویه­‌ای روزانه خود از آن‌ها استفاده می­‌کنیم.

7- لطفاً در خصوص آنالیزهای انجام، به صورت مختصر توضیح دهید.

در این مطالعه آنالیز­های متعددی صورت گرفت که از آن جمله می‌­توان به آنالیز نمونه­‌های اسانس با استفاده از دستگاه  GC-MS اشاره کرد. در واقع در این مرحله پروفایل ترکیبات اسانس مشخص گردید. در مرحله بعد اسانس­‌های میکروامولیسیون شده جهت بررسی لاروکشی و تعیین سمیت و میزان‌های کشنده مورد بررسی و آزمایش قرار گرفتند.

8- ضمن بیان نوآوری این تحقیق، نتایج این تحقیق را به صورت مختصر بیان کنید.

فرمولاسیون اسانس­‌ها جهت بهبود پایداری و خاصیت لارو کشی مؤثرتر آن‌ها، چالشی مهم در زمینه حشره‌شناسی کاربردی است. مطالعه حاضر نشان داد که برخی از گیاهان ادویه‌­ای و خوراکی خانواده چتریان مثل انیسون، زنیان و رازیانه دریایی منابع ارزشمند و امیدوار کننده‌­ای از حشره­‌کش­‌های گیاهی هستند. در واقع اسانس این گیاهان سمیت حاد و مزمن بسیار مؤثری روی لارو­های پشه نشان دادند، که این به نوبه خود منجر به کاهش چشم‌گیر ظهور حشرات بالغ  C. quinquefasciatus گردید. جالب توجه این‌ که این اثرات پس از کپسوله کردن در میکروامولیسیون­‌های پایدار حفظ می­‌گردد.

9- به نظر شما کشت این نوع گیاهان و استخراج روغن آن‌ها و در نهایت استفاده از آن به عنوان لاروکش، تا چه میزان ارزش افزوده برای بخش کشاورزی ایجاد می‌کند؟

پیش‌بینی می­‌شود که تا سال 2025 حشره­‌کش­­‌های گیاهی در حدود 7 درصد از بازار جهانی آفت کش‌ها را به خود اختصاص دهند که در این اسانس‌­ها به دلیل ایمن بودنشان جایگاه بالایی خواهند داشت.

10- نقش نهادهای دولتی و سیاست‌گذار در به‌ کارگیری و حمایت از این نوع تحقیقات چگونه است؟ برنامه شما برای استفاده از این روش در مقیاس‌های بزرگتر و سیاست‌گذاری آن چیست؟

با توجه به تأثیرات بالای این اسانس‌­ها و البته اسانس برخی گونه‌­های بومی و ارزشمند دیگر ایران که هم‌اکنون در حال تحقیق روی آن‌ها هستیم و با توجه به سهم بازار از آفت­‌کش­‌های گیاهی، ثبت و تولید صنعتی این گونه آفت‌کش‌ها مخصوصاً به صورت میکروامولیسیون می­‌تواند گامی‌ ­مؤثر در جهت کنترل حشرات و آفات مضر به روش زیست‌محیطی و کاملاً ایمن باشد. با توجه به نتایج بسیار ارزشمندی که از این پژوهش به‌ دست آمده، در صورت حمایت­‌های مالی می‌توان این محصولات را به سمت تجاری‌سازی  پیش برد تا علاوه بر تأمین نیاز­های داخلی، ارزش صادراتی بالایی نیز خواهند داشت.

11- موانع و مشکلاتی که در این پروژه با آن مواجه بودید را بیان کنید.

یکی از مشکلات اساسی در زمینه تحقیقات مشترک با کشورهای خارجی، عدم حمایت مالی دولت از این گونه تحقیقات جهت انجام فرصت­‌های مطالعاتی کوتاه‌مدت است که متأسفانه روند انجام این پژوهش و سایر پژوهش‌های مشترک را کمی کند می­‌کند. متأسفانه عدم همکاری گمرک ادارات پستی نیز یکی دیگر از مشکلات تحقیقات مشترک است؛ به طوری که در سال جاری حداقل دو مرتبه نمونه‌های ارسالی با وجود نامه دانشگاه مبدأ و مقصد و وجود آنالیزها و گواهی سلامت، مرجوع شده‌اند و هر بار بیش از یک ماه نمونه­‌ها در گمرک باقی مانده‌اند که منجر به از دست رفتن بخش مهمی از آن‌ها شده است.

12- لطفاً نام سازمان و یا نهادهایی که پروژه شما را حمایت کرده‌اند بیان کنید.

دانشگاه مراغه، دانشگاه کمرینو (ایتالیا)، مؤسسه تحقیقات غلات (جمهوری چک)

13- ضمن تشکر و قدردانی از وقتی که به ما اختصاص دادید، به عنوان بخش پایانی اگر صحبتی برای خوانندگان دارید بفرمایید.

بنده به عنوان یک شهروند ایرانی از همه مخاطبان این مجله خواهان تلاش در جهت حفظ و صیانت از محیط زیست کشور عزیزمان هستم.

☑ مصاحبه‌کننده: جواد طغیانی

برچسب‌ها
نمایش بیشتر

جواد طغیانی

دانشجوی ارشد مهندسی شیمی-محیط زیست دانشگاه صنعتی امیرکبیر. علاقه‌مند به فعالیت در زمینه‌های مختلف زیست‌فناوری صنعتی و محیط زیست هستم. در حال حاضر به عنوان نویسنده بخش صنعتی و مسئول بخش مصاحبه مجله زیست‌فن، فعالیت می‌کنم.

نوشته‌های مشابه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

چهـارده − هشـت =

دکمه بازگشت به بالا
بستن