استفاده از ضایعات انار برای تولید محصولات با ارزش

توسعه فناوری نانو منجر به تولید محصولات با ارزش و جدید در صنایع غذایی شده است که می‌توان پسماندهای کم‌ارزش را به محصولات مفید تبدیل کرد. دکتر حسین صباحی -عضو هیئت ­علمی دانشکده­‌ی علوم و فنون دانشگاه تهران- اخیراً موفق به انتشار مقاله­‌ی ارزشمندی در زمینه­‌ی تولید یک ماده­‌ی قارچ‌کش جدید توسط فرایند ساده و ارزان میان‌افزایی با استفاده از مونت‌موریلونیت ناخالص (Mt) و عصاره­‌ی پسماند میوه انار، شده است. در همین راستا گفت‌وگویی با ایشان ترتیب دادیم که در ادامه به آن می­‌پردازیم.


– ضمن تشکر به خاطر وقتی که در اختیار ما قرار دادید، برای شروع مختصری از خود برای ­ما بفرمایید.

اینجانب حسین صباحی هستم، عضو رسمی هیئت ­علمی نانو­بیوتکنولوژی در گروه مهندسی علوم ­زیستی دانشکده‌ی علوم و فنون دانشگاه تهران. بنده کارشناسی و کارشناسی­ ارشد را در رشته­‌ی مهندسی کشاورزی در دانشگاه فردوسی مشهد به پایان رساندم و برای ادامه­‌ی تحصیلات در رشته­‌ی فیزیولوژی گیاهان ­زراعی به دانشگاه هوهنهایم آلمان رفتم. در­ ابتدا پژوهش‌­هایی در زمینه­‌ی کشاورزی انجام دادم و پس از آشنایی با مبحث نانوذرات و اهمیت کاربرد آن­‌ها در بحث کشاورزی پایدار و آلی، به پژوهش در این زمینه پرداختم و مقالات متعددی در این زمینه منتشر کردم.

– لطفاً در مورد زمینه­ کاری­ خود، کمی برای ما و علاقه­‌مندان به این زمینه صحبت کنید.

زمینه­ کاری و مورد علاقه‌­ی بنده، بحث حفظ طبیعت و تولید غذای سالم و آلی از طریق تولید آفت­‌کش‌­ها و کودهای سازگار با محیط‌زیست با استفاده از نانوذراتی است که از طبیعت گرفته شده‌ا‌‌ند. در واقع یکی از بزرگ‌ترین اهداف من در این زمینه، استفاده بالقوه از نانوذرات برای توسعه­‌ی صنعت کشاورزی کشور است.

– آقای­ دکتر، طبق مطالعات اخیرتان، شما موفق به تولید محصولات با ارزش از پسماند­های صنعت انار شده­‌اید، مهم‌­ترین هدف شما برای ورود به این زمینه چه بود؟

از نظر بنده هرگونه تحقیق و پژوهشی که انجام می­‌شود علاوه بر دارا بودن درجه­‌ی برتر علمی، باید کاربردی هم باشد و به گفته­‌ی مقام معظم رهبری در راستای منافع کشور باشد. در واقع مهم­ترین هدف این مطالعه نیز، بر پایه‌­ی استفاده از مواد بی­‌ ارزش و غیرقابل استفاده برای تولید یک ماده‌­ی با ارزش و هم‌چنین کمک به حل معضل بزرگ دفع ضایعات صنعتی از جمله ضایعات صنعت انار بود.

– لطفاً در مورد این پژوهش و فرایند میان‌­افزایی (intercalation) بیشتر برای علاقه­‌مندان توضیح دهید.

همان­‌طور که گفته شد، پوست انار حاوی ترکیبات فنلی است که دارای فعالیت‌های قابل توجه ضد­قارچی هستند و خالص‌سازی این ترکیبات فنلی از عصاره‌ی پوست میوه انار (PFPE) بسیار هزینه‌بر است. ما از نانوذرات سازگار با محیط‌­زیست (که خود آن‌ها نیز خاصیت ضد قارچ دارند) و روش intercalation  که یک روش پایه نانو است، برای جذب انتخابی ترکیبات فنلی از عصاره­‌ی میوه استفاده کردیم و هزینه­ تولید قارچ‌کش را به میزان قابل ‌توجهی کاهش دادیم.

مهم‌­ترین نکته­‌ی قابل­­ توجه این است که این نانوذرات کاملاً طبیعی هستند و هیچ­‌گونه سمیتی ندارند اما بزرگ‌­ترین معضل آن‌­ها این است که در مواجهه با اکسیژن و دما تجزیه می­‌شوند و از بین می‌­روند، برای حل این مشکل، ما از نانوذرات سیلیکاتی استفاده کردیم که به حفظ خاصیت قارچ­‌کشی این ترکیبات کمک می‌کنند و برای انسان نیز مضر نیستند.

– از نظر شما این پژوهش‌ها، چه اهمیت و کاربردی در صنایع غذایی دارند؟

همان­‌طور که می‌­دانید طی فرایندهای صنایع تبدیلی میوه انار، حجم زیادی از ضایعات صنعتی (یعنی پوست و دانه) تولید می‌شود که دفع آن‌ها به یک مشکل بزرگ زیست‌محیطی تبدیل شده و کاربرد آن به عنوان خوراک دام از لحاظ اقتصادی مقرون به صرفه نیست، از طرفی این پسماندها یک منبع قابل دسترس از ترکیبات فنلی محسوب می‌شوند که دارای خواص دارویی، ضد قارچی و خواص ﻧﻮﺗﺮﻭﺳﯿﻮﺗﯿﮑﺎﻝ (ﻏﺬﺍﻫﺎﯼ ﻓﺮﺍﺳﻮﺩﻣﻨﺪ) هستند، ما در این پژوهش به کمک فناوری نانو به تولید قارچ‌­کش­‌های مفید از این ضایعات برای جلوگیری از پوسیدگی میوه‌­ها پرداختیم.

-آیا تاکنون مطالعاتی از این قبیل، در ایران یا خارج از ایران انجام شده است؟

بله، مطالعه و پژوهش‌­های زیادی در این­ زمینه چه در ایران و چه در خارج از ایران انجام شده است. به عنوان مثال بنده همراه آقای بلوچ پژوهش‌های دیگری هم در این زمینه انجام دادیم و اثر این قارچ­‌کش‌ها را بر روی یک قارچ دیگر بررسی کردیم و در یکی از مجلات داخلی به نام “مجله­ بیماری­‌های گیاهی” منتشر کردیم.

– از موانع و مشکلاتی که در انجام این پژوهش‌­ها با آن مواجه بوده­‌اید برای ما بگویید.

در مسیر انجام تحقیقات همواره مشکلاتی چه از لحاظ مالی و چه از لحاظ کمبود امکانات و غیره وجود دارند اما به عقیده‌­ی بنده در هر امر پژوهشی، با تفکر صحیح و مطالعه‌­ی فراوان و با استفاده از قدرت خلاقیت می­‌توان بر بیشتر مشکلات غلبه کرد. به عنوان مثال در همین پژوهش‌ها ما با تفکر و مطالعه، هزینه­ تحقیقات را تا حد قابل توجهی کاهش دادیم.

– چه سازمان­‌ها و نهاد­هایی شما را در این مسیر حمایت کردند؟

اولین و بزرگ‌ترین حامی ­ما در مسیر انجام این تحقیقات، دانشگاه تهران بود و پارک علم و فناوری دانشگاه تهران نیز نقش مؤثری در پیشبرد این مطالعات داشت. علاوه بر آن دانشکده­ کشاورزی ابوریحان و بخش گیاهان­ دارویی دانشگاه شهید بهشتی و … در این زمینه به ما کمک‌­های شایانی کردند.

– لطفاً در آخر اگر صحبتی برای خوانندگان دارید بفرمایید.

بنده معتقدم که اساس تحقیقات در همه‌­ی کشورها از جمله کشور ما، که امروزه با تحریم­‌ها و افزایش قیمت مواد آزمایشگاهی مواجه شده است، مطالعه‌ی فراوان می‌باشد و همواره توصیه­ من به دانشجویان این است که برای انجام هرگونه پژوهشی بسیار مطالعه و تفکر کنید. علاوه بر آن اراده و خواست الهی را در نظر داشته باشید و بر او توکل کنید و همواره سعی کنید با وجود همه­ مشکلات، مس را به طلا تبدیل کنید نه نقره را به طلا!

موفق باشید.

☑ مصاحبه کننده: میلاد قره داغی

لینک مقاله

بارگذاری نوشته های مرتبط بیشتر
مطالب بیشتر از این نویسنده مظاهر سبزی
بارگذاری بیشتر در زیست توده

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

این سایت از اکیسمت برای کاهش هرزنامه استفاده می کند. بیاموزید که چگونه اطلاعات دیدگاه های شما پردازش می‌شوند.

بررسی کنید

تولید نانوکاتالیست از پوسته برنج

شیمی‌دان دانشگاه Ruden و مدیر مرکز طراحی مولکولی سنتز ترکیبات نوآورانه پزشکی، روشی برای ب…