ارزیابی تجزیه‌ نفت سنگین با استفاده از کشت مخلوط باکتریایی-قارچی

استفاده از گونه‌های مخلوط میکروبی مانند گونه باکتری- قارچ، یک روش مناسب برای تصفیه‌زیستی ترکیبات سرسخت مانند نفت سنگین است. دکتر حمید مقیمی­ -عضو هیئت علمی دانشکده‌ زیست‌شناسی پردیس علوم دانشگاه تهران- یکی از چهره‌های علمی برتر کشورمان است که اخیراً مقاله‌ ارزشمندی در حوزه‌ حذف این نوع آلاینده‌ها منتشر کرده‌اند. در همین راستا گفت‌وگویی با ایشان ترتیب دادیم که نظر شما را به آن جلب می‌کنیم.


۱- در ابتدا لطفاً مختصری از خود و سوابق علمی و پژوهشی‌­تان بفرمایید.

بنده با کنکور سراسری سال ۷۹ وارد رشته­‌ میکروبیولوژی دانشگاه اصفهان شدم و همواره در کل دوره‌­ تحصیلی دانشجوی برتر بودم. در سال ۸۳ در کنکور کارشناسی‌ارشد در رشته­‌ میکروبیولوژی دانشگاه تهران قبول شدم و در زمینه­­‌ تولید آنتی­‌بیوتیک در فرمانتور مطالعاتی انجام دادم. در سال ۸۶ وارد مقطع دکتری میکروبیولوژی دانشگاه تهران شدم و پایان‌نامه دکتری خود را در سال ۹۱ به پایان رساندم و سپس در سال ۹۲ در بخش بیوتکنولوژی دانشکده زیست­‌شناسی دانشگاه تهران، به عنوان عضو هیئت‌ ­علمی میکروبیولوژی و بیوتکنولوژی مشغول به کار شدم.

۲- در ارتباط با حوزه­ مطالعاتی و تحقیقاتی خود برای خوانندگان ما توضیح دهید.

پس از استخدام به عنوان استاد­یار میکروبیولوژی در دانشگاه تهران، به سبب علاقه‌­ پنهان و همیشگی که به حوزه‌‌­ محیط­زیست داشتم، بحث پاک­‌سازی زیستی و استفاده از میکروارگانیسم‌­ها برای حل مشکلات و معضلات زیست­‌محیطی را در پیش گرفتم و به طور کلی حدود ۹۰ درصد از مطالعات بنده در حوزه­‌ زیست­­‌فناوری محیطی (environmental biotechnology) و حذف آلاینده­‌های زیست­‌محیطی یا زیست­‌پالایی صورت گرفته است.

دکتر حمید مقیمی

۳-آقای دکتر، به تازگی مقاله‌­ای با موضوع “تجزیه‌­ نفت سنگین با استفاده از کشت مخلوط باکتریایی-قارچی” منتشر کرده‌اید، لطفاً مختصری از این مقاله برای علاقه­‌مندان بفرمایید.

در ابتدا به کمک پژوهشگاه صنعت نفت، نمونه­‌هایی از خاک برخی مناطق جنوبی کشور مانند جزیره خارک که آلودگی‌­های قدیمی نفتی داشتند جمع‌آوری کردیم و به آزمایشگاه انتقال دادیم. در ادامه به کمک روش­‌های اختصاصی؛ جمعیت‌های کپکی، مخمری و باکتریایی قابل کشت آن را به عنوان تجزیه­‌کننده­‌های اصلی جداسازی کردیم و در حالت­‌های مختلف اثرشان را بر یکدیگر مورد بررسی قرار­ دادیم و نتایج بسیار جالبی به دست آوردیم.

بارز­ترین ایده­ این مقاله کشت مرحله‌­ای قارچ­‌ها به منظور جبران کندی رشد آن­‌ها نسبت به باکتری‌­ها بود. به این صورت که ابتدا کپک را وارد محیط­ کشت حاوی نفت خام کردیم و به مدت یک هفته به آن اجازه‌­ رشد دادیم و سپس باکتری­‌ها را به محیط­ کشت وارد کردیم. لازم به ذکر است که هیچ‌گونه روش از پیش تعیین شده­‌ای در این زمینه وجود نداشت و ما توانستیم برای اولین بار، این روش کشت خاص را معرفی کنیم.

۵- آیا باکتری­‌ها و قارچ­‌ها در محیط­‌کشت مخلوط، تأثیرات منفی بر­ یکدیگر ندارند؟

در­ واقع ما برای پی‌­بردن به وجود یا عدم وجود اثر مهارکننده­ رشد در این محیط­ کشت، آزمایشی طراحی کردیم، به این صورت که مخلوط­‌هایی از میکروارگانیسم­‌های مختلف را مورد آزمایش قرار دادیم و به نتایج قابل توجهی رسیدیم که در مقاله دقیق‌­تر به آن اشاره شده‌ ­است.

۶- چه­‌ چیزی باعث علاقه­‌مندی و ورود شما به این زمینه شده­‌ است؟

همانطور که می­‌دانید کشور ­ما سرشار از منابع نفتی است و به سبب استخراج و پالایش نفت، همیشه  مشکلات و معضلاتی در زمینه‌ آلودگی محیط­‌زیست با ترکیبات و آلاینده­‌های نفتی وجود دارد. به عنوان مثال در­ برخی از مناطق خلیج‌فارس مانند اسکله‌­های نفتی یا چاه‌­های نفتی، بعضاً میزان آلودگی به نفت خام  تا ۵۰ درصد استاندارد دنیاست. این تغییرات شدید محیط­‌زیست می­‌تواند سبب تغییر در اکوسیستم موجودات زنده و در ­نهایت انسان شود. یکی از بهترین راهکارهای مقابله با این آلودگی‌­ها، استفاده از فناوری برتر و ارزان قیمت زیست­‌پالایی است که این زمینه پژوهشی مورد ­علاقه بنده نیز هست.

۷- آیا تاکنون در این حوزه مطالعات دیگری در داخل یا خارج از ایران صورت گرفته است؟

به طور کلی ارتباط آلاینده­‌های پتروشیمی با موجودات تجزیه­‌کننده­ زیستی سال‌هاست که مورد توجه و بررسی قرار گرفته و مقالات متعددی در این زمینه منتشر شده‌ است. هم‌چنین این پروژه اولین کار ما در این حوزه نیست بلکه در گذشته پژوهش­‌هایی مانند بررسی توانمندی قارچ­‌های تجزیه‌کننده هیدروکربن‌­های نفتی در این حوزه انجام شده، اما چیزی که این مقاله را نسبت به سایر مقالات خاص می‌کند، استفاده از کشت مخلوط باکتریایی و قارچی در فرایند تجزیه­ آلاینده­‌های نفتی است.

۸- لطفاً در خصوص اهمیت و کاربرد مطالعات و پژوهش­‌هایتان در این زمینه کمی برای ما صحبت کنید.

همانطور که در صحبت‌­های قبلی خود اشاره کردم، امروزه زیست­‌پالایی یکی از حوزه‌­های مطرح در بیوتکنولوژی­ محیطی در جهان است. ما می‌توانیم از روش پاک­سازی محیط از آلاینده­‌های نفتی در محیط‌­های خارج از آزمایشگاه، به دو صورت استفاده کنیم. روش اول تحریک زیستی نام دارد که در این روش میکروارگانیسم­‌های محیط مورد نظر را که مدت طولانی در معرض آلودگی قرار گرفتند و رشد کردند را با برطرف­ کردن موانع رشد، تحریک می‌کنیم و سبب افزایش جمعیت میکروارگانیسم­‌ها و در نهایت کاهش آلودگی می‌شویم. در روش دوم میکروارگانیسم­‌های توانمند را که فرمول ترکیبی خاصی دارند، به همراه ماده­ جاذب به صورت بذر میکروبی بر سطح محیط مورد نظر می­‌پاشیم و سپس با از بین بردن موانع رشد، تعداد آن‌­ها را افزایش می­‌دهیم و در نهایت سبب کاهش آلودگی می‌شویم. البته از روش دوم اغلب برای آلودگی­‌های غنی و قوی استفاده می‌شود.

۹-در راستای انجام تحقیقات، چه سازمان­‌ها و نهاد­های دولتی شما را در انجام این مقاله حمایت کردند؟

ما مفتخریم که پژوهش­‌های ما در این زمینه، در آزمایشگاه بیوتکنولوژی­ محیطی دانشگاه­ تهران صورت گرفته است. البته گله و شکایت­‌هایی هم از حمایت دانشگاه تهران در انجام چنین پروژه­‌هایی داریم اما در واقع دیگر با این چالش­‌ها و کمبود­ها کنار آمده‌ایم. اما علاوه بر آن، حمایت پژوهشگاه صنعت نفت و به طور مشخص حمایت­‌های جناب آقای دکتر دستغیب در زمینه‌­های مختلف از جمله آنالیز ترکیبات تجزیه‌شده، تأمین برخی از مواد پروژه و جمع‌­آوری نمونه، مسیر انجام این پروژه را بسیار هموارتر کرد.

۱۰- مهم­‌ترین موانع و مشکلاتی که در زمینه­ انجام مطالعات با آن روبه‌­رو بودید چه بوده‌­اند؟

طبیعتاً هر کاری مشکلات و معضلات مخصوص به خود را دارد و انجام تحقیق و پژوهش در دانشگاه هم از این امر مستثنی نیست؛ مانند مشکلات مالی، دستگاهی، آنالیزی و … . اما از نظر بنده تلاش و پشتکار و انگیزه­ دانشجو می­‌تواند تا حدودی در مقابل مشکلات کم و بیش بزرگی که در حوزه­ پژوهشی وجود دارد راه­‌گشا باشد.

۱۱- ضمن تشکر از وقتی که در اختیار­ ما قرار دادید، در پایان اگر صحبت خاصی دارید بفرمایید.

ضمن آرزوی موفقیت برای شما و مجموعه­ زیست‌فن، در انتها توصیه­ من به همه­ دانشجویان، باور قانون بقای تلاش است. شاید اگر نیوتون زنده بود علاوه­ بر قانون بقای جرم، این قانون را نیز مطرح می­‌کرد. بدانید که تلاش­‌های شما هیچ‌گاه از بین نمی‌روند، شاید طی یک الی دو سال نتیجه­ تلاش‌­های خود را به عینه نبینید، اما مطمئن باشید در آینده­‌ای نه چندان دور، حتماً اثر آن را خواهید دید.

☑ مصاحبه‌کننده: میلاد قره  داغی

☑ لینک مقاله

بارگذاری نوشته های مرتبط بیشتر
مطالب بیشتر از این نویسنده میلاد قره داغی
بارگذاری بیشتر در تصفیه پساب

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

بررسی کنید

NIH-funded genome centers to accelerate precision medicine discoveries

NIH-funded genome centers to accelerate precision medicine discoveries The All of Us Resea…